Хүний дархлаа тогтолцоо гадны бодис-ургамлын тоос, зөгийний хор эсвэл тэжээмэл амьтны хаг эсвэл зарим хүнсний эсрэг (ихэнх хүмүүст илэрдэггүй) хариу урвал үзүүлэхийг харшил гэнэ.

Хүний биеийн дархлаа тогтолцоо эсрэгбие гэх уургийг нийлэгжүүлж байдаг. Хэрвээ та харшилтай бол, таны дархлаа тогтолцоо тодорхой харшил төрөгчийг аюултай хэмээн үнэлж (аюулгүй байсан ч) эсрэгбиеүдийг үүсгэдэг. Хэрвээ та харшил төрөгчтэй хавьтал болвол таны дархлаа тогтолцооны урвалын дүнд арьс, хамрын дайвар хөндий, амьсгалын зам юмуу хоол боловсруулах замд үрэвсэл үүсч болдог.

Харшлын хүндийн зэрэг нь хүнээс хүнд ялгаатай байдаг ба бага зэргийн цочролоос эхлэн анафилакси буюу амь насанд аюул учруулж болох яаралтай эмчилгээ шаардлагатай байдал хүртэл илэрч болдог. Ихэнх харшил бүрэн эдгэдэггүй тул харшлын зовуурийг намдаах эмчилгээ хийдэг.

Харшлын зовууриуд

Харшлын зовууриуд нь тухайн харшил үүсгэж буй бодисуудаас хамаарч амьсгалын зам, хамрын дайвар хөндий, хамрын хөндий, арьс, хоол боловсруулах тогтолцоонд илэрч болдог. Харшлын урвал хөнгөнөөс хүнд хэлбэрээр илэрдэг. Зарим хүнд тохиолдолд, харшил нь анафилакс гэх амь насанд аюул учруулж болох урвалыг үүсгэж болдог.

Харшлын ринит, -ийн үед

• Найтаалгах
• Хамар, нүд, тагнай загатнах
• Хамраас нус гоожих, битүүрэх
• Нүд улайх, нулимс гоожих, эсвэл салст хавдах (коньюнктивит)

Хоолны харшил,-ын үед

• Аман дотор чимчгэнэх
• Уруул, хэл, нүүр эсвэл хоолой хавдах
• Харшлын тууралт гарах (чонон хөрвөс)
• Анафилакси

Шавжинд хатгуулах үеийн харшил,-ын үед

• Хатгуулсан хэсэгт том хэмжээний хавдалт (хаван) үүснэ
• Бүтэн биеэр загатнах эсвэл чонон хөрвөсийн тууралт гарна
• Ханиалгах, дотор давчдах, цээж шуугих, амьсгал давчдана
• Анафилакси

Эмийн харшил,-ын үед

• Чонон хөрвөсийн тууралт
• Арьс загатнах
• Тууралт гарах
• Нүүр хавдах
• Амьсгал шуугих
• Анафилакси

Атопийн дерматит, арьсны харшлын эмгэг буюу экзем гэж мөн нэрлэдэг,

• Загатнах
• Улайх
• Хайрс үүсэх эсвэл арьс хуулардаг

Анафилакси

Хүнсний болон шавжинд хатгуулсны дараах харшил нь анафилаксийн хүнд урвал үүсгэж болно. Энэ үед яаралтай эмчилгээ хийх хэрэгтэй ба шоконд орох улмаар амь насанд аюул заналхийлэл үзүүлдэг. Анафилаксийн зовуурь, шинж тэмдгүүдэд:

• Ухамсарт ухаан алдагдах
• Артерийн даралт буурах
• Амьсгал хүндээр давчдах
• Арьсанд тууралт гарах
• Толгой эргэх
• Судасны цохилт түргэссэн, сул байна
• Дотор муухайрах ба бөөлжих

Харшил хөдөлвөл хэзээ эмчид үзүүлэх вэ?

Хэрвээ танд харшлын өвчний зовуурь илэрч буй мэт санагдах юмуу харшлын жоргүй эмэнд үр дүн хангалттай илрэхгүй байвал эмчид хандаарай. Хэрвээ шинэ эм хэрэглэж эхэлсний дараа зовуурьтай байвал жор бичсэн эмчтэйгээ шууд холбогдоорой.

Харшлын хүнд урвалын үед (анафилакси) 103 дуудах эсвэл ойролцоох эмнэлгийн яаралтай тусламжийн тасагт хандаарай. Хэрвээ танд адреналины өөртөө-таригч байвал өөртөө 1 удаагийн тарилга хийгээрэй.

Адреналины тарилгын дараа зовууриуд чинь намдсан ч тарианы үр нөлөө гарахад зовуурь дахин илрэхгүй гэдгийг баттай болгохын тулд яаралтай тусламжийн тасагт очих хэрэгтэй.

Хэрвээ танд харшлын хүнд хэлбэрийн урвал илэрч байсан эсвэл өмнө нь анафилаксийн зовуурь, шинж тэмдэг илэрч байсан бол эмчид үзүүлэх цаг авах хэрэгтэй. Анафилаксийн үзлэг, оношилгоо болон урт хугацааны менежмент нь ярвигтай тул та харшил дархлаа судлалын нарийн мэргэжлийн эмчид үзүүлэх хэрэгтэй байж болох юм.

 

Харшил ба түүний шалтгаанууд

Таны дархлаа тогтолцоо хэвийн хүнд хоргүй бодисуудыг хор хөнөөлтэй хэмээн андуурснаас харшил үүсдэг. Дархлаа тогтолцоо тухайн харшил төрөгч бодисыг мэдэрдэг эсрэгбиеүдийг нийлэгжүүлж эхэлдэг. Хэрвээ та тухайн харшил төрөгчид дахин өртвөл тэрхүү эсрэгбиеүд дархлаа тогтолцооны гистамин зэрэг бодисыг ялгаруулснаар харшлын зовууриуд илэрдэг.

Харшил сэдрээгч нийтлэг шалтгаан:

• Агаарын харшил төрөгч, ургамлын тоосонцор, амьтны хаг, тоосны хачиг ба хөгц
• Зарим хүнс, ялангуяа газрын самар, модны самар, бүхэл үр, шар буурцаг, загас, хясаа загас, өндөг, сүү
• Шавжинд хатгуулах, зөгий, хэдгэнэ гэх мэт
• Эмийн бодис, ялангуяа пенициллин эсвэл пенициллиний бүлгийн антибиотикууд
• Латекс юмуу өөр бодисонд хүрэх, арьсны харшлын урвал үүсгэж болно.

 

Эрсдэлт хүчин зүйлс

Дараах тохиолдолд танд харшил илрэх илүү магадлалтай:

• Удамд нь гуурсан хоолойн багтраа эсвэл харшилтай хүн байх, жишээ нь харшлын ринит, чонон хөрвөс, юмуу экземтэй байх
• Хүүхэд бол
• Гуурсан хоолойн багтраатай эсвэл бусад харшлын эмгэгтэй байх

 

Хүндрэлүүд

Та харшилтай бол зарим эрүүл мэндийн асуудал үүсэх эрсдэл нэмэгддэг:

• Анафилакси. Хэрвээ та хүнд зэргийн харшилтай бол танд харшлын ноцтой урвал үүсэх эрсдэл ихэснэ. Хоол, эм болон шавжинд хатгагдах нь анафилаксийг үүсгэгч хамгийн нийтлэг шалтгаанууд юм.
• Гуурсан хоолойн багтраа. Хэрвээ та харшилтай бол, та гуурсан хоолойн багтраа (амьсгалын зам ба амьсгалд сөрөг нөлөөтэй дархлааны тогтолцооны хариу үйлдэл)-гаар өвдөх илүү магадлалтай.
• Синусит ба чих юмуу уушгины халдвар. Хэрвээ та харшлын ринит эсвэл гуурсан хоолойн багтраатай бол эдгээр эмгэгээр өвдөх эрсдэл илүү өндөр байдаг.

 

Харшлаас урьдчилан сэргийлэх

Харшлаас урьдчилан сэргийлэх арга нь та юунаас харшилдаг вэ гэдгээс хамаарч ялгаатай байна. Үндсэн ойлголтууд:

• Харшил сэдрээгчээс зайлсхийх. Та харшлын зовуурийг эмчилж байлаа ч сэдрээгч хүчин зүйлсээс зайлсхийх хэрэгтэй. Хэрвээ та ургамлын тоосны харшилтай бол ургамлын тоосонцор ихтэй улиралд цонх, хаалгаа хааж, гэртээ байх хэрэгтэй.
• Тэмдэглэл хөтлөх. Хэрвээ та юунаас харшилтайгаа мэдэхийг хичээж байвал таны харшлын зовуурийг юу үүсгэж эсвэл дордуулж байна, зовуурь хэрвээ илэрвэл хийж байсан зүйл болон идэж байсан зүйлээ ба юу зовуурийг намдааж байсан талаар тэмдэглээрэй.
• Эрүүл мэндийн анхааруулгатай бугуйвч зүүх. Хэрвээ танд ноцтой харшлын урвал үүсч байсан бол эрүүл мэндийн анхааруулгатай бугуйвч (эсвэл хүзүүний зүүлт) нь харшлын хүнд урвал илэрч, хүнтэй ярьж чадахгүй болох тохиолдолд таны тухай мэдээллийг хүмүүст өгөх болно.