Хоолойн өвдөлт үүсэх шалтгаан

Хүний хоолой өвдөхөд залгиур үрэвссэн эсвэл гүйлсэн булчирхай үрэвссэн байдаг. Өвдөлт нь хоолой зурах байдлаар эсвэл илүү хүнд өвдөж болно. Хоолойн өвдөлт нь ихэвчлэн ханиад шуухинааны үед үүсдэг.

Насанд хүрсэн хүмүүс жилд дунджаар 2-3 удаа хоолойн өвдөлтөөс болж эмнэлэг, эмийн санд ханддаг байна.

Хоолойн өвдөлтийн үед 70-90% нь вирусийн халдварын шалтгаантай байдаг. Үлдсэн нь бараг бүгд бактерийн шалтгаантай байдаг. Хамгийн элбэг бактери нь А бүлгийн бета-гемолитик Стрептококк (Streptococcus pyogenes гэж нэрлэгддэг) байдаг.

Ялган оношилгоо

Зонхилох тохиолдолд вирусийн болон бактерийн халдварын үед өвдөлт цочмог эхэлж, тодорхой хугацааны дараа өөрөө эдгэдэг. Эмнэлзүйгээр нь вирусийн, бактерийн халдварыг ялгахад маш бэрх. Хүснэгт 1-ээр хоолойн өвдөлтийн шалтгаануудыг харуулав. Хүснэгт 2-оор зовуурийг дэлгэрүүлж асууснаар эмчид илгээх шардлагатай эсэхийг шийдэхэд тусалдаг.

 Хүснэгт 1:

Хоолойн өвдөлт үүсгэх шалтгаан
Тохиолдол	Шалтгаан
Хамгийн өндөр магадлалтай	Вирусийн халдвар
Магадлалтай	Стрептококкийн халдвар
Магадлал бага	Булчирхайн халуурал (ЭБВ халдвар), гэмтэл
Магадлал маш бага	Хорт хавдар, эмийн шалтгаант

 

Хүснэгт 2:

Хоолойн өвдөлт
Асуулт	Хамаарал
Үйлчлүүлэгчийн нас	Вирусийн халдвар хамгийн элбэг тохиолддог хэдий ч наснаас хамаарч ялгаатай байдаг
	3-с доош нас: Стрептококкийн халдвар цөөн
	Стрептококкийн халдвар 30 хүртэлх  насныханд илүү тохиолддог ба ялангуяа сургуулийн нас (5-10 нас) болон залуу насныхан (15-25 нас)
	Вирусийн шалтгаант хоолойн өвчин насанд хүрэгчдэд хамгийн элбэг тохиолддог
	Булчирхайн халуурал өсвөр насныханд хамгийн элбэг тохиолддог
Хүзүүний тунгалгийн зангилаа хөндүүрлэх	Үзлэг хийхэд, булчирхайн халуурал болон стрептококкт хоолойн өвчний үед тунгалгийн зангилаа тэмтрэгдэхүйц хавдсан байдаг. Вирусийн халдварын үед томрох нь бага байдаг.
Гүйлсэн булчирхай идээлсэн байх	Гүйлсэн булчирхай идээлж үрэвсэх нь вирусээс илүү бактерийн халдварыг илтгэнэ
Шархлаа	Херпетиформ ба энгийн херпесийн шархлаанууд нь аманд өвдөлт үүсгэдэг, ялангуяа залгиур хэсэгт

 

Бодит үзлэг:

Аманд үзлэг хийх үедээ хөөмий, ба гүйлсэн булчирхайнд онцгой анхаарал хандуулах хэрэгтэй. Тэд улаан бас хавдсан байна уу? Тэнд идээ байна уу? Шархлааны ямар нэг шинж байна уу?

Хоолойн өвдөлтийн эмнэлзүйн онцлогууд:

Олон судалгаагаар өвчтөний түүх ба эмнэлзүйгээр вирусийн эсвэл бактерийн халдвар уу гэдгийг ялгах хэцүү гэдэг нь харагддаг. Хүмүүст хоолойн өвдөлт нь дангаар илэрч болдог ч дагалдах бусад зовуурьтай хавсарч илэрдэг жишээ нь нус гоожих, ханиалгах, бие зарайх, халуурах, толгой өвдөх, хоолой сөөх (ларингит). Зовууриуд харьцангуй богино үргэлжилдэг. 40% нь 3 хоногийн дараа зовуурьгүй болдог бол 85% нь 7 хоногийн дараа зовуурьгүй болдог.

Ялгах ёстой байдлууд

Магадлалтай шалтгаан

Стрептококкийн хоолойн өвдөлт

Залгиурын эсвэл гүйлсэн булчирхайн идээт шүүрэлтэй, хүзүүний өмнөд тунгалгийн зангилаа хавдсан , өндөр халуунтай (39.4C-с дээш) ба ханиалгагүй хүмүүс бактерийн халдвартай байх илүү магадлалтай.

Гэсэн хэдий ч эдгээр 4 шинж илэрсэн хүмүүсийн 40%-д нь бактерийн халдвар байдаггүй. Хүснэгт 3-аар вирусийн ба бактерийн халдварыг ялгах боломжтой онцлогуудыг харуулав.

Вирусийн ба бактерийн шалтгаант хоолойн өвчний онцлог
	Нас	Гүйлсэн булчирхайн / залгиурын идээт шүүрэл	Үргэлжлэх хугацаа	Хүзүүний тунгалгийн зангилаа	Ханиалга илрэх	Бусад зовууриуд
Вирусийн халдвар	Аль ч нас	Боломжтой гэвч ихэнхдээ хязгаарлагдмал	3-7 хоног	Хэвийн	Элбэг	Бага зэрэг халуурна, толгой өвдөнө
Бактерийн халдвар	Сургуулийн хүүхдүүд	Олонтоо илэрдэг ба бодитой байж болно	3-7 хоног	Хавдсан	Ховор	Өндөр халуурна, тууралт гарч болно

Хэрвээ бактерийн халдварыг сэжиглэвэл эмчрүү илгээх нь тохиромжтой.

Энэ үед антибиотик хэрэглэх нь маргаантай байдаг ба хэрэв үйлчлүүлэгч хэрхийн халуурал болж байсан түүхтэй, цочмог халдвар авах эрсдэлтэй, нэг талын гүйлсэн булчирхай орчмын үрэвсэл, системийн халдварын эрсдэлтэй бол 10 хоног амоксициллин эсвэл эритромицин (амоксициллинд харшилтай бол) хэрэглэхийг зөвлөдөг.

Булчирхайн халуурал (халдварт мононуклеоз)

Булчирхайн халуурал нь Эпштейн-Баррын вирусээр үүсгэгддэг ба үнсэлтийн өвчин гэж нэрлэгддэг. Учир нь дамжих зам нь ихэвчлэн шүлс байдаг. Энэ нь өсвөр насныхан болон залуу насныханд хамгийн элбэг тохиолддог. Үүний зовуурь, шинжүүдийг хоолойн өвдөлтөөс ялгахад бэрх байдаг учир нь залгиурын үрэвсэл (идээт шүүрэл тохиолдлын чанартай), халууралт, хүзүүний лимфаденопати ба ядаргаа илэрдэг. Тухайн хүнд мөн бусад зовууриас өмнө ерөнхий бие зарайх шинж илэрч болдог. Толбон тууралт цөөн тооны өвчтөнд илэрдэг.

Гэмтлийн гаралтай хоолойн өвчин

Тохиолдлын чанартайгаар хоолойн өвчин залгиурын шууд цочролоос болж үүсдэг. Энэ нь тамхины утаа, гадны биетээс эсвэл ходоодны хүчлийн сөөргөөнөөс үүсч болдог

Эмийн шалтгаант хоолойн өвчин

Зарим эмүүдийн хэрэглээтэй холбоотойгоор агранулоцитоз ховор тохиолдод үүсч болдог ба энэ нь хоолойн өвчинтэй төстэйгөөр илэрдэг. Тухайн хүнд халдварын шинжүүд болох халуурах, чичрэх шинжүүд илэрч болно. Үүнийг үүсгэдэг эмүүдийг Хүснэгт 4-өөр харуулав

Агранулоцитоз үүсгэдэг нь тогтоогдсон эмүүдийн жишээ

Каптоприл

Карбимазол

Цитотоксик эмүүд

Нейролептик эмүүд

Сульфасалазин

Хүхэр агуулсан антибиотикууд

Төвөнхийн ба гүйлсэн булчирхайн хорт хавдар

Энэ хоёр хавдар нь хоёул тамхидалт ба алкохолийн хэрэглээтэй хүчтэй холбоотой байдаг ба эрэгтэйчүүдэд илүү элбэг тохиолддог. Хоолойн өвчин ба горойлт элбэг илэрдэг. Үүнээс гадна, гүйлсэн булчирхайн хорт хавдартай хүмүүст олонтоо чихрүү дамжиж өвддөг. Наснаас үл хамааран, горойлт илэрдэг хүмүүсийг эмчрүү илгээх хэрэгтэй.

Жоргүй эмүүдийн суурь нотолгоо

Хоолойн өвчний ихэнх нь вирусийн гаралтай байдаг ба тодорхой хугацааны дараа өөрөө эдгэдэг. Тиймээс эмүүд нь халдвар өөрөө арилах хүртэлх  зовуурь, таагүй мэдрэмжийг намдаах зорилготой байдаг. Бактерийн эсрэг, өвдөлт намдаах хүлхмэл ба шүршлэг нь эмчилгээний тулгуур болдог. Үүнээс гадна, системийн өвдөлт намдаах, халуун бууруулах эм нь хоолойн өвчний өвдөлтийг намдаахад тусалдаг.

Хэсэг газрын өвдөлт намдаагч

Лидокайн ба бензокайн нь тодорхой эмүүдийн найрлагад орсон байдаг.

Бактерийн эсрэг ба мөөгөнцрийн эсрэг нэгдлүүд

Бактерийн эсрэг нэгдлүүдэд хлоргексидин, тиротрицин, деквалиний хлорид, бензалконий хлорид ба биклотимол, эноксолон ордог.

Бактерийн эсрэг ба мөөгөнцрийн эсрэг нэгдлүүдийг толгой дараалж зөвлөдөггүй учир нь ихэнх хоолойн өвчин вирусийн шалтгаантай байдаг. Гэвч гаж нөлөөгүй ба хүлхмэлийг хүлхэх үед шүлс ялгарч зовуурь намдаадаг тул эдгээр бүтээгдэхүүний үр дүнг нэмэгдүүлдэг.

Үрэвслийн эсрэг

Бензидамин ба биклотимол, эноксолон нь хүлхмэл, шүршлэг хэлбэрээр байдаг ба өвдөлтийг плацебогоос хол илүү үр дүнтэй намдаадаг нь нотлогдсон.

Өвдөлт намдаах

Системийн өвдөлт намдаагч энгийн эмүүд болох парацетамол, ибупрофен нь хоолойн өвчний өвдөлтийг үр дүнтэй намдаадаг.

Аспирин ба давсны уусмалаар хоолойг зайлах

Судалгаа хангалтгүй тул эдгээрийг зөвлөдөггүй.

Практикт хэрэглэдэг эм ба бүтээгдэхүүн сонголт

Практик хэрэглээ: Хоолойн өвчний эмчилгээний хураангуй
Эмийн нэр	Хүүхдэд хэрэглэх	Илэрч болох гаж нөлөө	Тэмдэглэх эмийн харилцан үйлчлэл	Анхааралтай хэрэглэх үйлчлүүлэгч	Жирэмсэнн ба хөхүүл үеийн хэрэглээ
Хэсэг газрын өвдөлт намдаагч Лидокайн	>12 нас	Мэдрэхүй бууруулах нөлөө илэрч болно	Байхгүй	Байхгүй	Болно
Бензокайн	Хүлхмэл > 3нас Шүршлэг > 6 нас
Үрэвслийн эсрэг Бензидамин	Хүлхмэл > 4 нас Зайлагч> 12 нас Шүршлэг > 6 нас	Ам зайлагчийг хэрэглэхэд хорсож болно	Байхгүй	Байхгүй	Болно, гэхдээ жирэмсний 30 долоо хоногоос хойш хэрэглэхгүй
Биклотимол ба эноксолон	Хүлхмэл > 6 нас Шүршлэг > 3 нас	Харшлын урвал илэрч болно	Байхгүй	Байхгүй	Судалгаа хангалтгүй