Улирлын чанартай сэтгэл зүйн хямрал (Seasonal Affective Disorder - SAD) гэдэг нь цаг агаар, жилийн улирал солигдохтой холбоотойгоор хүний сэтгэл санаа, ажил хийх эрч хүч тогтмол өөрчлөгддөг сэтгэл гутралын нэг хэлбэр юм. Гол шинж тэмдгүүд

• Сэтгэлээр унах, уйтгарлах, баяр баясгалан үгүй болох
• Эрч хүч буурах, ядрах, сульдах
• Нойр хэт ихдэх эсвэл эсрэгээрээ нойргүйдэх
• Анхаарал төвлөрөлт буурах, ажлын бүтээмж муудах
• Хэт их идэх (ялангуяа нүүрс ус ихтэй хоол хүсэх) эсвэл хоолонд дургүй болох
• Нийцгүй болох, ганцаардлыг илүүд үзэх

Хэзээ илэрдэг вэ?

• Намар, өвлийн хэлбэр: Намрын сүүлчээр эхэлж, өвөл даамжран, хавар гэхэд аяндаа гайгүй болох нь элбэг. Үүнд нарны гэрэл багасах, өдөр богиносох зэрэг нь мелатонин дааврын тэнцвэрийг алдагдуулдаг.
• Хавар, зуны хэлбэр: Цөөнгүй тохиолдолд хавар эсвэл зуны улиралд мөн сэтгэл түгших, цочромтгой болох шинжээр илэрдэг.

Хэн өртөх эрсдэлтэй вэ?

• 18-30 насны эмэгтэйчүүд илүү өртөмтгий байдаг
• Сэтгэцийн ямар нэгэн өмнөх эмгэгтэй эсвэл удамшлын түүхтэй хүмүүс
• Нарны гэрэл багатай бүс нутагт амьдардаг хүмүүс

Даван туулах арга зам

• Гэрлийн эмчилгээ (Light therapy): Өглөө бүр зориулалтын эмчилгээний гэрлийн төхөөрөмжийн өмнө суух.
• Амьдралын хэв маягийг тогтворжуулах: Өдөр бүр ижил цагт унтаж сэрэх, тогтмол дасгал хөдөлгөөн хийх.
• Гадаа гарах: Өдрийн цагаар (нарны гэрэлтэй үед) амжиж гадаа салхилах, алхах.
• Амин дэм: Ялангуяа өвлийн улиралд D амин дэмийн дутагдлаас сэргийлэх, эмчтэй зөвлөлдөх. Магни агуулсан бүтээгдэхүүн хэрэглэх нь стресс багасгаж тайвшруулах нөлөө үзүүлнэ.
• Мэргэжлийн тусламж авах: Хэрэв шинж тэмдэг 2 долоо хоногоос дээш үргэлжилж, өдөр тутмын амьдралд сөргөөр нөлөөлж байвал сэтгэл зүйч эсвэл сэтгэцийн эмчид хандах хэрэгтэй.