Зовхийг хамардаг эмгэгүүд нь хөнгөн хэлбэрийн дерматитаас эхлээд карцинома хүртэлх хязгаарт байдаг. Эмийн санд хамгийн элбэг тохиолддог эмгэгүүд нь блефарит, өвдөг, ба халазион юм.

 

Зовхины өвчлөлийн тоо ба тархалт

Зовхины эмгэгийн тоо баримт хязгаарлагдмал байдаг ч дээрх гурван эмгэг нь олонтоо тохиолддог. Блефарит нь нүдний зовуурьтай хүмүүсийн 5%-ийг эзэлдэг.

Зовхины өвчлөлийн шалтгаан

Блефаритийг шалтгаанаар нь стафилококкт, себоррик болон мейбомийн булчирхайн дисфункцийн гэж гурав ангилдаг.

Мөн блефаритийг анатомийн байршлаар нь өмнөд блефарит буюу стафилококкт, себоррик буюу сормуусны угийн, арын блефарит нь зовхины ар хэсэгт байрладаг мейбомийн булчирхайн дисфункцийнх гэж ангилж болдог.

Блефаритийн үед хэд хэдэн шалтгаан хавсарч, зовуурь, шинж тэмдгүүд илэрдэг. Үүнээс гадна, блефариттай олон хүнд нүд хуурайших хамшинж илэрдэг ба харилцан хамаарал нь тодорхойгүй байна.

Өвдөг нь бактерийн халдварын шалтгаантай (90-95% нь стафилококкт) байдаг бөгөөд ил эсвэл далд гарч болдог. Ил өвдөг нь зовхины гадна гадаргууд үүсдэг ба булчирхайн (Зейс булчирхай- тосны) эсвэл Моллийн булчирхайн (хөлсний) халдвараас үүсдэг ба аль аль нь сормуусны угт байрладаг. Далд өвдөг нь зовхин дахь мейбомийн булчирхайн хоёрдогч халдвараас үүсдэг.

Далд өвдөг халазионд хувирах нь тохиолддог ба гранулёмт үрэвсэл нь өвдөлтгүй булдруу үүсгэдэг.

Зовхины өвчлөлийн ялган оношилгоо

Блефарит ба өвдөг нь тохиолдох хамгийн өндөр магадлалтай эмгэгүүд (хүснэгт 1) ба тэднийг танихад өвчний түүхийг анхааралтай асуух, нүдний үзлэг ба чиглүүлсэн асуумж авах (хүснэгт 2) хэрэгтэй.

Хүснэгт 1: Зовхины эмгэгүүдийн шалтгаан ба эмийн санд хандах хамаарал

Тохиолдол	Шалтгаан
Өндөр магадлалтай	Блефарит, өвдөг
Магадлалтай	Хавьтал харшлын эсвэл цочролт дерматит
Магадлал бага	Халазион, эктропион, энтропион
Магадлал маш бага	Нүдний аяганы целлюлит, карцинома

 

Хүснэгт 2: Асуух өвөрмөц асуултууд: Зовхи

Асуулт	Хамаарал
Үргэлжлэх хугацаа	Нүдний зовуурь удаан үргэлжилсэн бол блефаритийг сануулах ба энэ нь архаг, эмчилгээнд тэсвэртэй байдал бөгөөд эдгэрэл сэдрэл байдлаар ээлжилж илэрч болдог.
Зовхийг хамрах хэмжээ	Зовхины ирмэгийн ихэнх хэсэг үрэвсч, улайвал энэ нь блефаритийг сануулна. Өвдөг нь зовхины тодорхой нэг хэсгийг хамрах хандлагатай
Нүдийг хамрах хэмжээ	Коньюнктивит нь блефаритийн нийтлэг тохиолдох хүндрэл юм
Бусад хамт илрэх байдлууд	Блефариттай хүмүүс олонтоо арьсны хавсарсан өөрчлөлттэй байдаг. Жишээ нь себоррик дерматит эсвэл хацар улайх (rosacea)

 

Блефаритийн эмнэлзүйн онцлог

Блефарит нь хоёр нүдийг хамарч, цочрох, загатнах, зовхины ирмэгээр хорсох зэрэг зовууриудаар илэрдэг. Зовхины ирмэг нь улаан, улцгар, их хэмжээгээр нулимс ялгарч, сормуусыг тойрон хальсархаг гууждас эсвэл арьсан ялтастай байдаг.

Зовууриуд өглөөд нэмэгдэх хандлагатай ба зовхи хоорондоо наалдаж болдог.

Блефарит

Архаг тохиолдлуудад, мадароз (сормуус унах) ба трихиаз (буруу ургалттай сормуус) үүсч болдог. Эдгээр нь хэсэг газарт цочрол үүсгэж болдог ба коньюнктивит үүсгэж болно. Сормуус тосорхог гууждас болох, эсвэл тосорхог хальс болох нь себоррик шалтгаан байх талтай бол сормуус унах, сормуус буруу ургах нь стафилококкийн шалтгааныг сануулдаг.

Өвдөгний эмнэлзүйн онцлог

Ил өвдөгтэй хүмүүсийн дээд эсвэл доод зовхи хавдан, өвдөлттэй байх ба хүрэхэд мэдрэг болсон байдаг. Хугацаа өнгөрөхөд хавдалт нь идээ бүхий тууралт болдог. Уг тууралт нь аяндаа ширгэж, эдгэж болдог эсвэл хэд хоногийн дараа хагарч болдог. Далд өвдөгний эхэн үеийн зовуурь нь ил өвдөгнийхтэй ижил байдаг. Өвдөлт, улайлт, хавдалт илэрнэ. Хэдийгээр өвдөлт нь олонтоо илүү ноцтой, идээт тууралт нь дотогшоо үүсдэг тул мэдэгдэхгүй байдаг.

Ил өвдөг

Ялгах эмгэгүүд:

Магадлалтай:

Хавьтал харшлын эсвэл цочролт дерматит

Олон бүтээгдэхүүн- ялангуяа гоо сайхны бүтээгдэхүүнүүд – мэдрэгшил үүсгэж, арьсанд загатнаа, гуужилт үүсгэж болдог ба энэ нь блефариттай төстэй байж болдог. Дерматитийг үгүйсгэхийн тулд ойрын хугацаанд иймэрхүү бүтээгдэхүүн хэрэглэсэн эсэхийг асуух хэрэгтэй.

Эмчилгээнд үр дүнгүй блефарит

Хэрвээ өвчтөн жоргүй эмийн эмчилгээнд үр дүн өгөхгүй бол эсвэл байдал нь давтагдвал өөр шалтгааны улмаас, жишээлбэл хацар улайх (rosacea) эмгэг байж болно. Жоргүй эм үр дүнгүй бол эмчрүү илгээх хэрэгтэй.

Магадлал багатай:

Халазион

Халазион нь мейбомийн булчирхай бөглөрснөөс үүсдэг тул өвдөгтэй андуурагдаж болно. Өвдөг гарах үед зовхины ирмэгт идээт “толгой” гарч, хөндүүр, зовуурьтай байдаг бол халазионы үед өвдөлтгүй булдруу үүсдэг.

Зовхийг эргүүлж харахад энэ нь ил харагддаг. Халазион нь өөрөө аяндаа эдгэдэг боловч бүрэн эдгэхэд хэдэн долоо хоног зарцуулагдаж болно. Өвчтөнд зовлонтой санагдах эсвэл хараанд нөлөөлөөгүй тохиолдолд эмчилгээ хэрэггүй байдаг. Энэ тохиолдолд эмчрүү илгээж нээлгэж болно.

Энтропион

Энтропион гэдэг нь зовхины ирмэг дотогш эргэхийг хэлнэ. Энэ нь нэг эсвэл хоёр нүдэнд үүсч болдог ба доод зовхи илүүтэй нэрвэгддэг. Зовхи дотогш эргэх үед сормуусууд эвэрлэгт хүрснээр, нүдийг цочроож, нүдний салстыг улайлгаж бодог.

Мэс заслаар засахаар эмчрүү илгээх хэрэгтэй. Доод зовхийг наан, зовхины ирмэгийг нүднээс холдуулах аргыг богино хугацааны засал болгож хэрэглэдэг.

Эктропион

Эктропион нь энтропионий урвуу ойлголт юм. Зовхи гадагш эргэн, нүдний салст ба эвэрлэгийг агаарт ил гаргадаг.

Өвчтөнүүд тасралтгүй нулимс гарч байгаа талаар гомдоллодог. Гэсэн хэдий ч энэ нь нүд хангалттай чийг авч чадахгүйгээс хуурайшил үүсч болдог.

Эмчид илгээх шинжүүд: Блефарит ба өвдөг

Зовуурь/шинж тэмдгүүд	Боломжтой аюул/ эмчид илгээх шалтгаан
Өвчтөнд зовлонтой болсон халазион	Мэс засал эмчилгээ хэрэгтэй болж болох ч эмч үнэлгээ хийнэ
Доод зовхи дотогш эсвэл гадагш эргэх	Эмийн эмчилгээ шаардана
Хавдсан зовхитой мөн таагүй мэдрэмж төрж байх	Нүдний аяганы целлюлитийг сануулна
Дунд эргэм насны/ахимаг насны хүмүүст өвдөлтгүй, зангилаат тууралт зовхин дээр эсвэл ойролцоо гарах	Сэжиг бүхий эмгэг өөрчлөлтийг сануулах ба карцинома байж болно

 

 

Жоргүй эмийн суурь нотолгоо

Жоргүй эмүүдийг блефарит болон өвдөгний үед хэрэглэх хэрэггүй. Өвөрмөц ямар нэгэн бүтээгдэхүүн байдаггүй ба аль аль нь консерватив эмчилгээнд буюу халуун бүлээн жин зэрэгт сайжирдаг.

 

Практикт хэрэглэдэг зовхины эмгэгийн жортой эмүүд ба бүтээгдэхүүн сонголт

Блефарит

Блефаритийн эмчилгээний тулгуур нь зовхины эрүүл ахуй юм. Нэгдүгээрт, зовхийг бүлээн жингээр 5-10 минутын турш цэвэрлэх хэрэгтэй. Хүүхдийн шампунийг бүлээн усаар 10 дахин (1:10) шингэлж, хөвөн бамбараар зовхинд түрхэх хэрэгтэй. Үүнийг эхэндээ өдөрт 2 удаа, цаашид зовуурь намдах үед өдөрт 1 удаа хийнэ. Эрүүл ахуйн арчилгаанд үр дүн өгөхгүй бол эмчид илгээх хэрэгтэй. Блефарит нь нүдийг хуурайшуулж болох тул нүдийг чийгшүүлэх (гипромеллоз эсвэл карбомер) уусмалыг хэрэглэж үзэх хэрэгтэй ба стафилококкийн халдварын шинж илэрвэл хэсэг газрын антибиотик буюу фузидик хүчлийн гел эсвэл бүр окситетрациклин уух талаар авч хэлэлцэнэ.

Өвдөг

Өвдөг хэдийгээр бактерийн шалтгаантай байдаг хэдий ч антибиотик эмчилгээ тэр бүр шаардагддаггүй. Нүдний хэсэг газарт антибиотик түрхэх нь зовуурийг илүү хурдан бууруулдаггүй боловч стафилококкийн халдварыг сормууснаас нүдрүү орохоос сэргийлдэг. Бүлээн жин 5-10 минутын турш, өдөрт 3-4 удаа тавих нь өвдөгний толгойг ил гаргаж болох ба хагарвал, өвдөлт намдаж, зовуурь арилдаг.