Артерийн даралт гэж артерийн судасны хананд нөлөөлж буй цусны даралтыг хэлдэг. Артерийн судаснууд нь цусыг зүрхнээс эд эрхтэн рүү зөөвөрлөдөг. Артерийн даралтыг систолын ба диастолын даралтаар тодорхойлдог. Систолын буюу агшилтын даралт (СД) нь зүрх агших үед, диастолын буюу сулралын даралт (ДД) нь зүрх суларч амрах үед артерийн судсанд үүсч буй даралтаар тодорхойлогддог.

Артерийн даралт ихсэлт буюу артерийн гипертензи (АГ) гэж юу вэ?

Артерийн гипертензийн эмнэлзүйн зааварт “Хамгийн багадаа 2-3 удаагийн ирэлтийн үзлэгт гурван удаагийн хэмжилтээр систолын даралт 130ммМУБ буюу түүнээс дээш ба диастолын даралт 80ммМУБ буюу түүнээс дээш байхыг артерийн гипертензи (АГ) гэнэ” хэмээн шинээр тодорхойлсон нь АГ-ийг эрт илрүүлэх, эмэн эмчилгээг оновчтой сонгох, эхлүүлэх, хянах, хүндрэлээс сэргийлэх, хөдөлмөрийн чадвар алдалт, нас баралтыг бууруулахад чухал ач холбогдолтой гэж үздэг.

Даралт ихсэлттэй гэдгээ мэдэх нь яагаад чухал байдаг вэ?

Артерийн даралт хэт өндөр байх нь зүрх болон судсанд ачаалал өгч улмаар бай эрхтний (зүрх, тархи, бөөр, нүд, захын судас г.м) гэмтэлд хүргэдэг. Систолын даралт 20 ммМУБ-аар, диастолын даралт 10 ммМУБ-аар нэмэгдэхэд зүрхний өвчин, тархинд харвалт өвчнөөр нас барах эрсдэл 2 дахин ихэсдэг. Иймд хэрэв АД ихсэлтээ эмчлэхгүй, хянахгүй байвал эцэстээ зүрхний шигдээс, тархины харвалт, зүрх болон бөөрний дутагдал болох эрсдэлд өртдөг байна.

Артерийн даралт ихсэхэд ямар шинж тэмдгүүд илрэх вэ?

АД ихсэлт нь ихэвчлэн шинж тэмдэггүй байдаг учир даралт ихсэлттэйгээ мэдэх хамгийн гол арга бол даралтаа хэмжиж үзэх явдал юм.

Зарим тохиолдолд толгой өвдөх, хүзүү чилэх, нүдний ухархайгаар өвдөх, нүд бүрэлзэх г.м шинжүүд илэрч болно. Хэрэв АД хэт ихсэх (180/120 мм МУБ-аас их болох), хөл гар сулрах, дотор муухайрч бөөлжих, ухаан балартах, хэл ээдрэх, цээжээр хүчтэй өвдөх г.м шинжүүд илэрвэл эдгээр нь АД хэт ихэссэнээс үүдэлтэй бай эрхтний гэмтэл үүссэний илэрхийлэл байж болзошгүй тул яаралтай эмнэлэгт хандах хэрэгтэй.

Артерийн даралтыг ихэсгэхэд хүргэж, зүрх судасны өвчний хүндрэл үүсэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг тодорхой хүчин зүйлс бий. Тухайлбал:

• Удамшил
  • Нас
  • Хүйс
  • Таргалалт
  • Архи хэтрүүлэн хэрэглэх
  • Тамхины хэрэглээ
  • Натри, кальци, магнийн хэрэглээ их байх
  • Сэтгэлийн хямрал буюу стресс
  • Жирэмснээс хамгаалах эм хэрэглэх

Удамшил: Удамд нь артерийн даралт ихсэх эмгэг байсан бол анхдагч артерийн даралт ихсэх өвчнөөр өвчлөх магадлал хоёр дахин их байна.

Хүйс: Эрэгтэй хүйс, эмэгтэйчүүд цэвэршилтийн дараа даралт ихсэх магадлал өндөр болдог.

Нас: Нас ахих тусам артерийн судасны хатуурал нэмэгдэж, барорецепторын мэдрэх чадвар бууран зах хязгаарын эсэргүүцэл нэмэгдэж, бөөрний цусан хангамж багасдаг.

Таргалалт: Илүүдэл жинтэй, тарган хүнд артерийн даралт ихсэх нь хэвийн жинтэй хүнээс хоёр дахин, бага жинтэй хүнээс гурав дахин илүү байх магадлалтай гэж үздэг. Биед хуримтлах өөхний байрлал нь артерийн даралт ихсэхэд их нөлөөтэй. Бүсэлхий ташааны харьцаа нэмэгдэх нь артерийн даралт ихсэхтэй шууд холбоотой. Тарган хүн жингээ хасвал артерийн даралт буурна.

Архины хэт хэрэглээ: Артерийн даралт ихсэх тохиолдлын арваас илүү хувь нь архины хэрэглээтэй шууд холбоотой байдаг.

Тамхины хэрэглээ: Тамхи нь эрүүл мэндэд асар их хортой, цагаас эрт үхэлд хүргэдэг гол эрсдэлт хүчин зүйлийн нэг юм. Хөгжиж буй орнуудад тамхины компаниуд хүүхэд, залуучууд, эмэгтэйчүүдийг тамхи хэрэглэхгүй байх талаар маркетингийн хүчтэй бодлого явуулж байна. Тамхинаас шалтгаалсан 40 гаруй өвчин, 20 орчим төрлийн хавдар байгааг шинжлэх ухаан аль хэдийн нотолсон юм. Тамхины хооронд зөвхөн тамхичид төдийгүй түүний дэргэд байгаа хүмүүс нэрвэгддэг.

Давсны хэрэглээ их байх: Давс нь хүний бие махбодид шаардлагатай боловч түүнийг хэтрүүлэн хэрэглэх нь цусны даралт ихсэх өвчин, түүний хүндрэл болох тархинд цус харвах, зүрхний титэм судасны хурц дутагдал, мөн бөөрний өвчинд өртөх өндөр эрсдэл дагуулдаг нь нэгэнт нотлогдсон юм. Иймд дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагаас насанд хүрсэн хүн өдөрт цайны халбаганы талаар буюу 2-3 гр давс, хүүхэд түүнээс багаар хэрэглэхийг зөвлөж байна.

Сэтгэлийн хямрал буюу стресс: Стрессийн үед хүний биед адреналин хэмээх даавар их хэмжээтэй ялгардаг. Адреналин нь зүрхний цохилтыг хурдасгаж түргэсгэх, судас агшаах үйлчилгээтэй учраас хүн удаан хугацаанд стресстэй явсны улмаас цусны даралт ихсэх эрсдэлд өртдөг байна.

Жирэмснээс хамгаалах эм хэрэглэх: Ихэнх жирэмснээс хамгаалах эм, бэлдмэлүүд нь гормоны найрлагатай байдаг бөгөөд эдгээр нь артерийн жижиг судасуудыг агшаадаг. Иймд ахимаг насны /35-с дээш/ болон биеийн жингийн илүүдэлтэй эмэгтэйчүүдэд даралт ихсэх магадлал илүү байдаг байна.

Артерийн даралт ихсэлтийг гэрийн нөхцөлд хянах нь ямар ач холбогдолтой вэ?

Та гэрийн нөхцөлд өөрөө АД-аа зөв бөгөөд тогтмол хэмжиж дадах нь даралт бууруулах эмчилгээний үр дүнг хянах, эмчилгээний дэглэм барилтыг сайжруулах чухал ач холбогдолтой. Зарим хүмүүс эмнэлгийн орчинд ирэхээр даралт нь өсдөг тул гэрийн нөхцөлд АД-ыг хэмжих нь цагаан халадны даралт гэж нэрлэгддэг хуурамч даралт ихсэлтээс сэргийлж, даралтын бодит хэмжээг тогтоох боломжийг олгодог. Даралтын зураглалыг зөв гаргаснаар даралт бууруулах эмийн тунг зөв тохируулж, шаардлагагүй эмийн хэрэглээнээс болон эмийн тунг хэтрүүлэн хэрэглэхээс сэргийлэх боломжтой болдог.

Даралт ихсэлтийн эсрэг дэглэмүүд

• Давсны хэрэглээг бууруулах
• Хоолны бусад дэглэм
• Архины хэрэглээг хязгаарлах
• Жин бууруулах
• Идэвхитэй хөдөлгөөн хийх
• Тамхинаас гарах
• Амьдралын хэв маягийг өөрчлөх орчныг бүрдүүлэх