Цайр нь нэмэлт тэжээлтэй хамт олон төрлийн ургамал амьтны гаралтай хоолонд агуулагддаг чухал тэжээллэг бодис юм. Энэ нь арьсны эрүүл мэнд, дархлааны үйл ажиллагаа, эсийн өсөлтөд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.

Цайр бол хүний биед олон чухал үүрэг гүйцэтгэдэг шим тэжээлт эрдэс юм.

Хүний бие байгалиасаа цайр үүсгэдэггүй тул үүнийг хоол хүнс эсвэл нэмэлт тэжээлээр авах ёстой.

Цайр гэж юу вэ?

Цайр нь зайлшгүй шаардлагатай бодис гэж тооцогддог бөгөөд үүнийг хүний бие үйлдвэрлэх, хадгалах боломжгүй байдаг.

Ийм шалтгааны улмаас хоолоор дамжуулан авдаг.

Цайр нь хүний биеийн олон үйл явцад оролцдог.

Үүнд:

• Генийн үйл ажиллагаанд
• Ферментийн урвалууд
• Дархлааны үйл ажиллагаа
• Уургийн нийлэгжилт
• ДНХ-ийн синтез
• Шарх эдгэрэх процесст
• Өсөлт, хөгжил

Цайр нь ургамлын гаралтай болон амьтны гаралтай олон төрлийн хоолонд байдаг.

Дархлааны үйл ажиллагаанд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг тул цайрыг зарим бэлдмэл хэлбэрээр хэрэглэдэг ба ханиадны эмчилгээнд ашигладаг.

Цайр ямар үүрэгтэй вэ?

Цайр нь хүний биед тоо томшгүй олон үйл ажиллагаанд оролцдог амин чухал эрдэс юм.

Цайр нь хүний биед төмрийн дараа орох хоёр дахь хамгийн элбэг эрдэс бөгөөд эс бүрт байдаг.

Хүний биеийн бодисын солилцоо, хоол боловсруулах, мэдрэлийн үйл ажиллагаа болон бусад олон үйл явцад тусалдаг 300 гаруй ферментийн үйл ажиллагаанд шаардлагатай байдаг.

Үүнээс дархлааны эсийн хөгжил, үйл ажиллагаанд чухал ач холбогдолтой.

Мөн биеийн өсөлт, хөгжил, эсийн өсөлт хуваагдал нь цайраас хамаардаг.

Цайр эрүүл мэндэд ямар ашиг тустай вэ?

• Дархлааг сайжруулна.
• Шархны эдгэрэлтийг түргэсгэнэ.
• Насжилттай холбоотой зарим өвчний эрсдэлийг бууруулна.
• Батга арилгахад тусална.
• Үрэвслийг бууруулна.

Цайр дутагдах шинж тэмдэг

Цайр дутагдал нь ховор тохиолддог боловч генетикийн мутацитай хүмүүс, эхийн цайр хангалтгүй баайх хөхүүл эх, архинд донтсон хүмүүс, дархлаа дарангуйлах тодорхой эм хэрэглэдэг хүмүүст тохиолддог.

Цайр дутагдлын шинж тэмдэг нь өсөлт, хөгжил буурах, бэлгийн хөгжил удаашрах, арсны тууралт, архаг суулгалт, шархны эдгэрэлт удаашрах, зан төлөвийн өөрчлөлт зэргээр илэрдэг.

Цайр дутагдлын хөнгөн хэлбэрүүд, ялангуяа хооллолтонд чухал тэжээллэг бодис дутагддаг хөгжиж буй орнуудаын хүүхдүүдэд илүү түгээмэл тохиолддог.

Дэлхий даяар 2 тэрбум орчим хүн хоол хүнсэндээ хангалтгүй хэрэглэснээс болж цайрын дутагдалд орсон гэсэн тооцоо бий.

Цайрын дутагдал нь таны дархлааг сулруулж, халдвар авах магадлалыг нэмэгдүүлдэг тул цайрын дутагдал нь жил бүр 5-аас доош насны хүүхдүүдийн 450,000 гаруй нь нас бардаг гэж үздэг.

Цайрын дутагдалд орох эрсдэлтэй хүмүүст

• Кроны өвчин, ходоод гэдэсний өвчтэй
• Цагаан хоолтон
• Жирэмсэн эсвэл хөхүүл эх
• Зөвхөн эхийн сүүгээр хооллодог ахимаг насны хүүхэд
• Хадуур эсийн цус багадалттай
• Хоол тэжээлийн дутагдалд орсон хүмүүс, түүний дотор хоолны дуршилгүй болох өвчтэй
• Бөөрний өвчтэй
• Архины хэрэглээний эмгэгтэй хүмүүс тус тус ордог.

Бага зэргийн цайрын дутагдлын шинж тэмдэг нь суулгалт, дархлаа буурах, үс шингэрэх, амт, үнэр муудах, арьс хуурайших, бэлгийн дур хүсэл буурах, шархны эдгэрэлт муудах зэрэг илэрдэг.

Цайрын хүнсний эх үүсвэр

Амьтан ургамлын гаралтай хоол хүнс нь цайраар баялаг тул ихэнх хүмүүс хангалттай хэмжээгээр авч чаддаг.

Хамгийн их цайр агуулсан хүнсний бүтээгдэхүүнүүд нь:

• Хясаа, хавч, дун
• Үхрийн мах, гахайн мах
• Цацагт хяруулын мах, тахианы мах
• Сардин загасны мах, хулд загасны мах
• Вандуй, хар шош, буурцаг
• Хулууны үр, кешью, олсны үр, самар
• Сүү, тараг, бяслаг
• Өндөг
• Бүхэл үр тариа, овьёос, квиноа, бор будаа
• Мөөг, байцаа, вандуй, манжин